لەبارەى هەناردەى نەوت
سەعاتى 5ـى ئەم بەیانییە؛ وەزارەتى نەوت وەڵامێکى توندى هەرێمى دایەوە
وریا فەتاح
هەر پارشێو بوو، لە کاتژمێر 5:21 خولەکى بەرەبەیانى، وەزارەتی نەوتی عێراق وەڵامێکی توندی وەزارەتی سامانە سروشتییەکانی هەرێمی کوردستانی دایەوە و دەڵێت، ئەگەر هەولێر رێگرییەکانی بۆ هەناردەکردنی نەوتی کەرکوک لەرێگەی بۆرییەکانی هەرێمەوە نەوەستێنێت، رێکاری یاسایی لە دژیان دەگرنەبەر. سەرسوڕمانى خۆشیان پیشان دەدەن کە بۆچى وەزارەتى سامانە سروشتییەکانى هەرێم پرسى هەناردەى نەوتیان بە موچەى فەرمانبەرانەوە بەستووەتەوە.
وەزارەتی نەوتی عێراق راگەیاندراوەکەی سامانە سروشتییەکانی بە “سیاسی و حزبی” ناوبردووە و رەتیدەکاتەوە هیچ بنەمایەکی یاسایی و پیشەیی هەبێت.
وەزارەتی نەوت ئاشکرای کردووە، بەهۆی قەیرانی داخرانی گەرووی هورمزەوە، بە شێوەیەکی کاتی داوایان لە هەرێمی کوردستان کردووە رێگە بدات بۆری نێوان وێستگەی “سارلۆ” لە کەرکوک و “فیشخابوور” بەکاربهێنن، بۆ ئەوەی رۆژانە 250 هەزار بەرمیل نەوت رەوانەی بەندەری جەیهانی تورکیا بکەن.
ئاماژە بەوەش کراوە، ئەگەر نەوتی بەرهەمهاتووی کێڵگەکانی هەرێمیشی بخرێتە سەر، ئاستی هەناردە دەگاتە 450 هەزار بەرمیل لە رۆژێکدا، ئەمەش بەهۆی بەرزیی نرخی نەوتەوە کاریگەرییەکانی قەیرانی داخرانی هورمز لەسەر عێراق کەمدەکاتەوە.
بەغدا جەخت دەکاتەوە کە هێڵی بۆری عێراق-تورکیا موڵکێکی فیدراڵییە و راستەوخۆ دەکەوێتە ژێر دەسەڵاتی بەغداوە، تورکیاش رەزامەندە لەسەر کارپێکردنەوەی. لە راگەیاندراوەکەدا هاتووە، “داوا لە حکومەتی هەولێر دەکەین پاشگەز ببێتەوە لە هەڵوێستەکەی بە رێگریکردن لە هەناردەی نەوت، ئەگەر رەتی بکاتەوە، حکومەتی فیدراڵی سەرجەم رێکارە یاساییەکان دەگرێتەبەر”.
لە بەشێکی دیکەی پەیامەکەدا، وەزارەتی نەوتی عێراق سەرسوڕمانی خۆی پیشانداوە لەوەی کە هەولێر پرسی هەناردەکردنەوەی نەوتی بەستووەتەوە بە مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمەوە کە ئەوە کاری وەزارەتی داراییە، هەروەها گرێدانی بە جێبەجێکردنی سیستەمی (ئەسیکودا)ـوە، کە بەغدا پێیوایە سیستەمێکی گرنگە بۆ رووبەڕووبوونەوەی گەندەڵی لە دەروازەکاندا.
لە کۆتاییدا، بەغدا تۆمەتی پێشێلکردنی دەستوور (مادەکانی 110، 111 و 112) دەداتە پاڵ حکومەتی هەرێم بەوەی “قەیرانەکانی ناوچەکە دەقۆزێتەوە بۆ بەرژەوەندی خۆی”، داواش لە پەرلەمانی عێراق و پەرلەمانتارە کوردەکان دەکات بێنە سەر خەت بۆ کۆتاییهێنان بەم “دۆخە نائاساییە” کە زیان بە ئابووریی عێراق دەگەیەنێت.
پێشت، وهزارهتی سامانه سروشتییهكانی ههرێمی كوردستان روونکردنەوەیەکی بۆ رای گشتی هەرێمی کوردستان و عێراق بڵاوكردووه کە تێیدا هاتبوو، وهزارهتی نهوتی عێراق له بارهی ئهوهی گوایه ههرێم ئاماده نییه نهوت به رێگهی بۆری بۆ بهندهری جهیهانی توركیا ههنارده بكات، ههوڵی چهواشهكاری دهدات و دهیهوێت كوردستان تۆمهتبار بكات، بهڵام رهههندهكانی كێشهكهی روون نهكردووهتهوه.
روونكردنهوهكه بهم جۆرهیه:
وەزارەتی نەوتی عێراق بەیاننامەیەکیان بڵاوکردووەتەوە کە گوایا هەرێمی کوردستان ئامادە نییە نەوت بە رێگەی بۆری بۆ بەندەری جەیهانی تورکیا هەناردە بکات، بۆ رای گشتی ئەم خالانەی خوارەوە روون دەکەینەوە:
1- ئەوەی ڕاستی بێت لە بەیانەکەدا هەموو ڕەهەندەکانی کێشەکە باس نەکراون و بابەتەکەیان شێواندووە و هەوڵی تۆمەتبارکردنی هەرێمی کوردستانیان داوە بۆ چەواشەکردنی رای گشتی.
2- حکومەتی ئێستای بەغدا لە مانگی یەکەوە ئابلوقەیەکی خنکێنەری بە بیانووی جێگیرکردنی سیستمی ئەسیکۆدا خستووەتە سەر هەرێمی کوردستان و ڕێگە نادات دۆلار بۆ بازرگانەکانی کوردستان بەردەست بێت و لەو کاتەوە، هیچ جوڵەیەکی بازرگانی نەماوە و ئامادە نیە کاتی پێویست بۆ هەرێم تەرخان بکات بو جێگیرکردنی سیستەمەکە، کە هەر لە سەرەتای ئەم قەیرانەوە داوامان کردووە.
3-میلیشیاکانی لە یاسا دەرچوو، هەموو کێڵگە و پالاوگەکانی نەوت وگاز و وزەی هەرێمیان کردووەتە ئامانج و لە ئەنجامی ئەم هێرشە تیروریستیانەدا، بەرهەمهێنان وەستاوە و هیچ بەرهەمێکی نەوتی نەماوە لە کوردستان تا هەناردەی دەرەوە بکرێت.
4-بەغدا ئامادە نییە ڕووبەڕووی ئەو هێرشە تیروریستیانە ببێتەوە کە دەکرێنە سەر هەرێمی کوردستان و رێگرییان لێ بکات. تا ئێستا هیچ رێکارێکی کاریگەر بەدی ناکرێت بۆ وەستاندنی ئەم هێرشانە.
5- بەشێکی زوری ئەم هێرشبەرانە لە بەغدا مووچە وەردەگرن و پڕچەک کراون و پارەدار دەکرێن، لە کاتێکدا کە مووچەی خەڵکی کوردستان هەمیشە دوا دەکەوێت و کەمتر لە گوژمەی پێویست دەنێردرێت.
6- هەرێمی کوردستان بە هەموو شێوەیەک ئامادەیی خوی دەربڕیوە کە عێراق و هەرێمی کوردستان لەم قەیرانە دەرباز بکات و ئەمە چەندین جارە داوا لە بەغدا دەکەین گفتگۆیەکی بنیادنەر بۆ چارەسەری کۆی ئەم کێشانە دەست پێ بکرێت، بەڵام داواکاری ئێمە پشتگوێ خراوە و هەوڵ دراوە ئەجێندای نادەستووری و نایاسایی لە سەر هەرێم بسەپێندرێت.
جارێکی دیکەش دووپاتی دەکەینەوە کە ئامادەین بۆ ئەوەی هەرچی زووتر، تیمە بسپۆرەکان لە سەر ئەم خاڵانەی جێی ناکۆکین دانیشتن بکەن و بگەینە ئەنجامێکی خێرای وا کە هەموو عێراق لیێ سوودمەند بێت و کوردستانیش چیتر ستەمی لێ نەکرێت.
وەزارەتی سامانە سروشتیەکان
حکومەتی هەرێمی کوردستان