رێڕەوێکی مرۆیی بۆ کۆبانێ نەکرێتەوە نیو ملیۆن کەس لە خەتەردا دەبن

964+

ئەحمەد مستەفا

لەبارەی گەمارۆدانی کۆبانێ و دۆخی مرۆیی ناوچەکە، مافی مرۆڤی فوڕات دەیەوێ رێڕەوێکی مرۆیی بۆ دانیشتووانی کۆبانێ بکرێتەوە، چونکە بە قسەی ئەوان ژیانی 500 هەزار کە لە ناوچەکە لە خەتەردایە.

رێکخراوەکە ئەمڕۆ یەکشەممە 24.1.2026 دەڵێ، رێکخراوەکەمان بە نیگەرانییەکی زۆرەوە بەدواداچوون بۆ ئەو پێشهاتە مرۆییە جددیانە دەکات کە لە ئەنجامی ئەو گەمارۆیەی کە چەند رۆژێکە بەسەر شاری کۆبانی و لادێکانی دەوروبەریدا سەپێنراوە.

بە قسەی رێکخراوەکە، ئەم گەمارۆیە راستەوخۆ ژیانی نزیکەی نیو ملیۆن هاوڵاتی مەدەنی دەخاتە مەترسییەوە، کە لە ئێستاوە لە دۆخێکی خراپدا دەژین کە رۆژانە خراپتر دەبێت، بەییاننامەکە نێردراوە بۆ نەتەوە یەکگرتووەکان، فەرمانگەی هەماهەنگی کاروباری مرۆیی (OCHA)، لیژنەی نێودەوڵەتی خاچی سوور، و هەموو دەزگا نێودەوڵەتییە پەیوەندیدارەکان.

ئەویش بۆ ئەنجامدانی ئەم کارانە:

– هەنگاوی خێرا بۆ هەڵگرتنی گەمارۆی سەر شاری کۆبانی و لادێکانی دەوروبەری.

– کردنەوەی رێڕەوی مرۆیی سەلامەت بۆ دڵنیابوون لە پاراستنی هاوڵاتیانی مەدەنی.

– گەیاندنی هاوکاری مرۆیی بەپەلە، لەوانە خۆراک، دەرمان، سووتەمەنی، و پێداویستی گەرمکەرەوە، بەبێ هیچ دواکەوتنێک.

– دڵنیابوون لە دەستڕاگەیشتن بۆ تیمەکانی فریاگوزاری نێودەوڵەتی بۆ هەڵسەنگاندنی پێداویستییەکان و پێشکەشکردنی وەڵامدانەوەی فریاگوزاری.

– فشارخستنە سەر هەموو لایەنەکان بۆ دەستەبەرکردنی رێزگرتن لە یاسا مرۆییە نێودەوڵەتییەکان و رێگریکردن لە بەرکەوتنی هەر جۆرە سزایەکی دەستەجەمعی خەڵکی مەدەنی.

دەقی بەیاننامەکە؛

بەیاننامەیەکی بەپەلە بۆ نەتەوە یەکگرتووەکان سەبارەت بە گەمارۆدانی کۆبانی

ڕێکخراوەکەمان بە نیگەرانییەکی زۆرەوە بەدواداچوون بۆ ئەو پێشهاتە مرۆییە جددیانە دەکات کە لە ئەنجامی ئەو گەمارۆیەی کە چەند ڕۆژێکە بەسەر شاری کۆبانی و لادێکانی دەوروبەریدا سەپێنراوە. ئەم گەمارۆیە ڕاستەوخۆ ژیانی نزیکەی نیو ملیۆن هاوڵاتی مەدەنی دەخاتە مەترسییەوە، کە لە ئێستاوە لە دۆخێکی خراپدا دەژین کە ڕۆژانە خراپتر دەبێت.

بڕینی تەواوەتی ئاو و کارەبا و سووتەمەنی لەگەڵ نەبوونی یارمەتییە مرۆییە سەرەتاییەکانی وەک خۆراک و دەرمان و شیری منداڵان و کەلوپەلی گەرمکەرەوە، بووەتە هۆی تێکچوونی توندی دۆخی مرۆیی. مانگی سووری کوردی، گیانلەدەستدانی منداڵانی بە هۆی سەرمای زۆر و نەبوونی چاودێری پزیشکییەوە ڕاگەیاند، ئەمەش ئاماژەیەکی مەترسیدارە بۆ نزیکبوونەوەی کارەساتێکی مرۆیی بەرفراوان ئەگەر دەستێوەردانی خێرا ڕوونەدات.

بەردەوامبوونی ئەم گەمارۆیە پێشێلکارییەکی ڕوونی یاسای مرۆیی نێودەوڵەتی پێکدەهێنێت، بەتایبەتی ئەو ئەرکانەی پەیوەستن بە پاراستنی هاوڵاتیانی مەدەنی و دڵنیابوون لە دەستڕاگەیشتنێکی بێ بەربەست بۆ یارمەتییە مرۆییەکان، بەپێی ڕێککەوتننامەکانی جنێڤ و ڕێسا نەریتییەکان کە پابەندن بە هەموو لایەنەکانەوە. بۆیە ئەم بانگەوازە بەپەلەیە ئاراستەی:

نەتەوە یەکگرتووەکان، فەرمانگەی هەماهەنگی کاروباری مرۆیی (OCHA)، لیژنەی نێودەوڵەتی خاچی سوور، و هەموو دەزگا نێودەوڵەتییە پەیوەندیدارەکان
بۆ ئەنجامدانی ئەم کارانەی خوارەوە:

– هەنگاوی خێرا بۆ هەڵگرتنی گەمارۆی سەر شاری کۆبانی و لادێکانی دەوروبەری.

– کردنەوەی ڕێڕەوی مرۆیی سەلامەت بۆ دڵنیابوون لە پاراستنی هاوڵاتیانی مەدەنی و چۆڵکردنی کەمتەرخەمترینەکان.
– گەیاندنی هاوکاری مرۆیی بەپەلە، لەوانە خۆراک، دەرمان، سووتەمەنی، و پێداویستی گەرمکەرەوە، بەبێ هیچ دواکەوتنێک.

– دڵنیابوون لە دەستڕاگەیشتن بۆ تیمەکانی فریاگوزاری نێودەوڵەتی بۆ هەڵسەنگاندنی پێداویستییەکان و پێشکەشکردنی وەڵامدانەوەی فریاگوزاری.

– فشارخستنە سەر هەموو لایەنەکان بۆ دەستەبەرکردنی ڕێزگرتن لە یاسا مرۆییە نێودەوڵەتییەکان و ڕێگریکردن لە بەرکەوتنی هەر جۆرە سزایەکی دەستەجەمعی خەڵکی مەدەنی.

ئێمە جەخت لەوە دەکەینەوە کە پاراستنی خەڵکی مەدەنی بەرپرسیارێتییەکی یاسایی و ئەخلاقی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتییە، هەروەها هەر دواکەوتنێک لە دەستێوەردان ئازاری دانیشتووان گەورەتر دەکات و دەبێتە هۆی لەدەستدانی ژیان کە دەتوانرێت دوور بخرێتەوە.

ئێمە داوای کردەوەی بەپەلە دەکەین پێش ئەوەی قەیرانی ئێستا پەرەبستێنێت و ببێتە کارەساتێکی مرۆیی کۆنترۆڵنەکراو.

ڕێکخراوی مافی مرۆڤ لە سوریا
ڕێکخراوی مافی مرۆڤ لە فورات
٢٤ی ژانویەی ٢٠٢٦