ئەمڕۆ کۆتا رۆژە
هێزەکانى هاوپەیمانان؛ لە هاتنەوە بۆ رۆیشتن
964+
وریا فەتاح
ئەمڕۆ 30ـى ئەیلولى، بۆ عێراق و هەرێمى کوردستان رۆژێکى جیاوازە، هێزەکانى هاوپەیمانان واتا ئەو دۆستانەى لە رۆژى تەنگانە و رووبەڕووبوونەوەى داعش، دەستى عێراق و هەرێمى کوردستانیان کرد، ماڵئاوایى دەکەن و کۆتایى بە ئەرکەکانیان دەهێنن.
کەى هاتن؟
هێزەکانی هاوپەیمانان بە شێوەیەکی فەرمی لە هاوینی ساڵی 2014دا گەیشتنە عێراق.
هاتنی ئەم هێزانە بە داواکارییەکی فەرمی و نووسراوی حکومەتی ئەوکاتەی عێراق بوو بۆ نەتەوە یەکگرتووەکان و ئەمریکا. هۆکارەکەش ئەوە بوو کە رێکخراوی دەوڵەتی ئیسلامی (داعش) لە حوزەیرانی 2014دا شاری مووسڵ و نزیکەی سێیەکی خاکی عێراقی داگیرکرد و سوپای عێراق لەو کاتەدا تووشی شۆک و پاشەکشە ببوو. لەسەر ئەم بنەمایە، ئەمریکا هاوپەیمانییەکی نێودەوڵەتی لە زیاتر لە 80 وڵات پێکهێنا بۆ رووبەڕووبوونەوەی داعش.
هاوپەیمانان لە ماوەی مانەوەیاندا چەندین کاری سەرەکییان ئەنجامدا:
پشتیوانی ئاسمانی: گرنگترین دەور کە هاوپەیمانان گێڕایان، کۆنترۆڵکردنی ئاسمان و ئەنجامدانی هەزاران هێرشی ئاسمانی بوو دژی مۆڵگەکانی داعش، کە هۆکارێکی سەرەکی بوو بۆ پێشڕەوی هێزەکانی زەمینی عێراق و پێشمەرگە.
مەشقی سەربازی و پڕچەککردن: زیاتر لە 240 هەزار سەربازی عێراقی، هێزەکانی دژەتیرۆر و هێزەکانی پێشمەرگە لەلایەن راوێژکارانی هاوپەیمانانەوە مەشقیان پێکرا و چەکی پێشکەوتوویان پێدرا.
هاوکاری هەواڵگری: دابینکردنی زانیاری وردی مانگە دەستکردەکان و فڕۆکەکانی بێفڕۆکەوان لەسەر جووڵەی چەکدارانی داعش.
گۆڕینی ئەرک (2021): دوای تێکشکانی سەربازیی داعش لە کۆتایی 2017، لە کۆتایی ساڵی 2021دا ئەرکی هاوپەیمانان لە “هێزی شەڕکەر”ەوە بە فەرمی گۆڕدرا بۆ “راوێژکاری، هاوکاری و راهێنان”.
بۆچى رۆیشتن؟
بڕیاری کشانەوە و کۆتاییهاتنی ئەرکی هاوپەیمانان لەسەر بنەمای چەند هۆکارێکی سیاسی و ئەمنی بوو:
زیادبوونی توانای هێزە عێراقییەکان: حکومەتی عێراق رایگەیاند کە هێزە ئەمنییەکانی وڵات (سوپا, دژەتیرۆر، پێشمەرگە و حەشدی شەعبی) گەیشتوونەتە ئاستێک کە دەتوانن خۆیان ڕووبەڕووی پاشماوەکانی داعش ببنەوە و پێویستیان بە هێزی بیانی نییە.
فشارە سیاسییە ناوخۆییەکان: دوای ساڵی 2020 (بەتایبەت دوای کوژرانی قاسم سولەیمانی و ئەبو مەهدی موهەندیس)، پەرلەمانی عێراق بڕیارێکی بۆ دەرکردنی هێزە بیانییەکان پەسەند کرد. لایەنە سیاسییەکانی نزیک لە ئێران فشارێکی زۆریان خستە سەر حکومەت بۆ دەرکردنی هێزەکانی ئەمریکا.
پەرەسەندنی گرژییە سەربازییەکان: لە نێوان ساڵانی 2023 بۆ 2024، بنکەکانی هاوپەیمانان لە عێراق (وەک عەین ئەلئەسەد و فڕۆکەخانەی هەولێر) داوای دەیان هێرشی درۆنی و موشەکی کران لەلایەن گرووپە چەکدارەکانەوە، ئەمەش وایکرد بەغدا و واشنتۆن بگەنە ئەو بڕوایەی کە مانەوەی هێزەکان دەبێتە هۆی ناسەقامگیری زیاتر.
رێککەوتنی دووقۆڵی (2024): لە ئەنجامدا، لە ئەیلوولی 2024دا حکومەتی عێراق و ئەمریکا رێککەوتنێکی فەرمییان واژۆ کرد کە خشتەیەکی 24 مانگی (دوو ساڵی) بۆ کشانەوەی تەواوەتی هێزەکان دیاریکرد، کە رێککەوتنەکە ئەمڕۆ 30ی ئەیلوولی 2026 بە کۆتا هات.
کۆتا رۆژ
ئەمڕۆ 30ـى ئەیلول، کۆتا وادەى ئەو هێزانەیە کە رۆژانێک یارمەتى عێراقییەکان و کوردەکانیاندا، لە سبەینێوە عێراق و کوردستان بەبێ هاوپەیمانان بەرگرى لە خۆیان دەکەن و خۆیان ئیدارەى ئەمنییەتى وڵاتى خۆیان دەدەن.