ئەمریکا، ئێران، رووسیا و چین
کێ کلیلی کۆتاییهێنانی ئەم جەنگەی بەدەستەوەیە؟
964+
فەرهاد حەسەن
ترەمپ، یاخود رێبەری نوێی ئێران، یان پۆتین كە خۆی وەكو ناوبژیكار و براوەی جەنگەكە وێنا كردووە، یاخود وڵاتی چین كە لایەنێكی زەرەرمەندی جەنگەكەیە، کامەیان کۆتایی بە جەنگەکە دێنن؟
ناڕوونییەک بۆ دەربازبوون لەم جەنگەی ئێستادا هەیە و ترسی ئەوەشی هەیە کە جەنگەکە فراوانتر بێت و بگۆڕێت بۆ جەنگی پەرتوبڵاوبوون و وڵاتانی زیاتر تێوەبگلێنێت!
ئەو ئامانجانەی ترەمپ داینابوو بۆ ئەم جەنگە، ورد نەبوون، سەرەتا وتی رژێمەکە دەگۆڕین، دواتر قسەی خۆی گۆڕی و لە گۆڕینی رژێمەوە کردییە لاوازکردنی و لەناوبردنی توانا سەربازییەکانی و چەندین زاراوەی ناڕوونی دیکەشی بەکارهێنا، لەوانەش ئیفلیجكردنی بوارە سەربازیەکەی، جا ئایا تاوەكو ئێستا ئەمەی كردووە؟
ئێرانیش، لە ناوخۆیدا بە دابەشبوونێكی واقیعی گیرۆدە بووە، لەلایەك رێبەرە نوێیەكەی بە غەمبار و نادیار وێنادەكرێت، تەنانەت لەیەكەمین پەیامی بوونە رێبەریشیدا خۆی دەرنەخست، لەولای ئەویشدا سەرۆکێکی چاکسازیخوازی بێ دەسەڵاتی ڕاستەقینە هەیە، لەولاتریشەوە نوخبەیەکی توندڕەو بەدی دەکرێن کە هەمیشە قسە و لێدوانی ئاگرینیان لەسەر زارە و بە ناڕوونی مەرج و گەرەنتیەکان بۆ پاراستنی وڵاتەکەیان داوا دەکەن.
لەدەرەوەی لایەنەكانی ركابەری ئەم جەنجە، سەرۆکی رووسیا فلادیمێر پۆتین چووەتە نێو ململانێکانەوە و پێشنیارەکانی بۆ چارەسەرکردنی قەیرانەکە پێشکەش کردووە، سەرەڕای پەیوەندییە باشەکانی لەگەڵ ئێران، بەڵام پێدەچێت پوتین لەم شەڕەدا براوەی یەکەم و سەرکەوتووەکە بێت، چونکە قەیرانی نەوت لە بەرژەوەندی ئەو کاردەکات، بەتایبەتیش کە لە ئێستادا واشنتۆن بیر لە سووککردنی سزاکانی سەر نەوتی رووسیا دەکاتەوە.
هەرچەندە، وڵاتی چینیش ئیدانەی کردە سەربازییەکەی ئەمریکا و ئیسرائیلی دژ بە ئێران كردووە، بەڵام تاوەکو ئێستا هیچ نیەتێکی بۆ نێوەندگیریی کردن پێشکەش نەکردووە، ئەگەرچی چین پێویستی بە سەقامگیری هەیە، بەتایبەتیش لە گەرووی هورمز، ئەویش بۆ دەستەبەرکردن و دابینکردنی نەوتی خۆی.
کەواتە ئامرازەکانی فشار بۆ وەساندنی ئەم جەنگە چین؟
بۆ كەسێكی وەكو دوناڵد ترەمپ، تەنیا چەند مانگێک ماوە بۆ هەڵبژاردنی ناوەڕاستی خولی كۆنگرێسی وڵاتەكەی، کە بڕیارە لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ ئەنجام بدرێت، ئەمەش هەڵبژاردنێكی ئاسایی نییە، بەڵکو لە بنەڕەتدا جوڵانەوەیەكی گشتگیری سیاسی و یاسایی ئەو ئەمریكایە لەسەر ئەدای سەرۆکەكەیان و پارتەکەی، كە ئاخۆ لە نیوەی یەکەمی خولی سەرۆكایەتییەكەیدا چی كردووە و چی بەدەستهێناوە؟
ئەوەی تاوەكو ئێستا ترەمپ لەو جەنگەیدا لە ئاسمان و دەریادا بەدەستی هێناوە، تەواو… ئەوە ئاست و سنوورو توانا و هێزەكەی بووە و جارێ لەوە زیاتر نییە، بۆیە دەتوانێت لە جەنگەكە بێتە دەرەوە پەیامێكیش بۆ هەڵبژاردنە چاوەڕوانكراوەكەی وڵاتەكەی بنێرێت و بڵێت “من سەركەتوو بووم”.
هەرچەندە، لایەنی ئێرانیش لەماوەی دوو هەفتەی رابردوودا بە كاردانەوە سەربازییەكان زیانی جۆراوجۆری بە بەرژەوەندییەكانی دوژمنەكانی گەیاندووە و بۆ ئەویش هاتنەدەرەوەی بە جۆرێ لە سەركەوتن وێنا دەكرێت، چونكە لەڕووی ئابوورییەوە وێران و لەرووی نێودەوڵەتیشەوە گۆشەگیرە، بۆیە بەزەحمەت دەتوانێت بەرگەی بەردەوامبوون لەو جەنگە بگرێت و ئەوەی لەسەریەتی ئەوەیە كە بە پلەی یەکەم كار بۆ مانەوەی خۆی بکات.
كەواتە كێ لەم لایەنانە دەستپێشخەر دەبێت و بە كلیلەكەی دەستی دەرگای وەستاندنی ئەم جەنگە دەكاتەوە، ئایا ئەمریكا لە ترسی هەڵبژاردنە چاوەڕوانكردوەكەی ئەم كارە دەكات، یاخود ئێران لە ترسی بەرگە نەگرتن لەدرێژەكێشانی ئەم جەنگە.
ئایا رووسیا دەیەوێت ئەم دۆخە بەشێوەیە بمێنێتەوە بۆئەوەی رەنگدانەوەكانی زیاتری براوەبوونی خۆی ببینێت، یاخود وڵاتی چین بەشێوازێكی راستەوخۆتر دێتە ناو هاوكێشەی جەنگەكە و تەنیا بۆئەوەی سەقامگیری بۆ ئابووری وڵاتەكەی دابینبكات، جەنگەكە دەوەستێنێت؟
وەڵامی ئەم پرسیارانە لە ئاییندەیەكی نزیكدا دەبیستین..