یەكێک لە وێستگەکانی هەناردەی غازی ئێران بۆ عێراق - وێنە: ئیرنا
تاران پلانی چی هەیە؟
هەناردەی غازی ئێران بۆ عێراق بە تەواوی راگیرا
964+
ئەرسەلان عەبدوڵا
وەزارەتی کارەبای عێراق رایگەیاند، هەناردەی غازی ئێران بۆ عێراق بە تەواوی راگیرا و دیار نییە كەی دەستپێدەكاتەوە، چاودێرانیش وای بۆ دەچن ئەم كارە پلانی ئێران بێت بۆ فشار خستەسەر عێراق بۆ ئەوەی پارەی غازەكە بە دۆلار بدات و رەزامەندیی ئەمریكا وەربگرێت.
وەزارەتی كارەبا ئەمڕۆ سێشەممە 23.12.2025 لە راگەیاندراوێكدا ئاشكرای كرد، هەناردەی غازی ئێران بۆ عێراق بە تەواوی وەستاوە، بۆ ئەمەش رێوشوێنی جێگرەوەیان بۆ کەمکردنەوەی قەیرانی وێستگەکانی کارەبا گرتووەتەبەر، تا ئەو کاتەی هەناردەكە دەستپێدەکاتەوە.
ئەحمەد موسا، وتەبێژی وەزارەت لە راگەیاندراوەكەدا دەڵێت، هەناردەی غازی ئێران بە تەواوی وەستاوە و لە ئەنجامدا لە نێوان چوار هەزار بۆ چوار هەزار و 500 مێگاوات بەرهەمهێنانی كارەبا كەمی كردووە، چونكە بەشێكی یەکەکانی بەرهەمهێنان و بارکردنی كارەبا كوژانەوە، ئەمەش کاریگەری لەسەر کاتژمێرەکانی پێدانی کارەبا بە هاوڵاتیانیش دەبێت.
سەرچاوەكە ئاماژەی بەوە کرد، “لایەنی ئێرانی پەیامیان ناردووە و وەزارەتی کارەبای ئاگادارکردووەتەوە لە وەستانی تەواوەتی دابینکردنی غاز بەهۆی بارودۆخێکی پێشبینینەکراوەوە”.
زیاتر روونیکردەوە، “وەزارەت پەنای بردووەتە بەر بەکارهێنانی سووتەمەنی بەدیلی بەرهەمهێنراوی ناوخۆیی، بە هەماهەنگی لەگەڵ وەزارەتی نەوت بۆ دابینکردنی وزە بۆ وێستگەکانی کارەبا”.
هەروەها ئەوەش دەخەنەڕوو، “کەرتی کارەبا خۆی بۆ لۆدی زستانە و خواستنی زیاتری كارەبا ئامادەکردووە، ئەمەش لە رێگەی بەردەوامی چاکسازی و نۆژەنکردنەوە و فراوانکردنی وێستگەکانی بەرهەمهێنانی کارەبا، هەماهەنگی لەگەڵ وەزارەتی نەوتیش هەیە بۆ دابینکردنی پێداویستییە ناوخۆییەکان تا ئەوکاتەی دابینکردنی غازی هاوردە دەستپێدەکاتەوە”.
هەرچەندە ئێران ئابلۆقەی ئەمریكای لەسەرە بۆ هەناردەكردنی بەرهەمە سووتەمەنییەكانی، بەڵام هەناردەكە بۆ عێراق تا وادەیەكی دیاریكراو چاوپۆشی كراوە، بەهۆی ئەوەی بەشێكی زۆری وێستگەكانی كارەبای عێراق بە غاز كاردەكەن و خۆیشی توانای بەرهەمهێنانی غازی پێویستی نییە.
چی دەگوزەرێت؟
بە گوێرەی خوێندنەوەی چاودێرانی كاروباری عێراق و ئێران، کاتی بڕینی غازەکە چەندین پەیامی جیاواز لەخۆدەگرێت؛ ئەم هەنگاوەی ئێران ئامانجی ئەوەیە لە رێگەی بەغداوە گوشار بخاتە سەر واشنتۆن، بەتایبەت دوای ئەوەی ئیدارەی ترەمپ ئەو بەخشینانەی هەڵوەشاندەوە کە رێگەیان بە عێراق دەدا پارەی غازەکە بە دراوی دۆلار بدات، ئێران کارتی کارەبا بەکاردەهێنێت بۆ شەرمەزارکردنی حکومەتی عێراق لەبەردەم گەلەکەیدا، ئەمەش فشار دەخاتە سەر بەغدا تا هەوڵی بەدەستهێنانی لێخۆشبوونی نوێ لە وەزارەتی خەزێنەی ئەمریکا بدات.
شارەزایان هەروەها وای بۆ دەچن، تاران بەم کارەی پەیامێکی وا دەنێرێت کە هەر هەوڵێکی عێراق بۆ نزیکبوونەوە لە وڵاتانی عەرەبی، جا لە رێگەی بەستنەوەی کارەبا بێت بە وڵاتانی کەنداو و ئوردن، یان وەبەرهێنان لە غازی هاوەڵدا، ناتوانێت لە ئایندەیەکی نزیکدا جێگەی پێویستییە دەستبەجێیەکەی عێراق بۆ غازی ئێران بگرێتەوە.
کۆماری ئیسلامی پێی وایە بڕینی غاز دەرەنجامێکی سروشتیی نەبوونی توانای عێراقە بۆ جێبەجێکردنی پابەندییە داراییەکانی، بەمەش دۆسییەکە لە “هاوکارییەکی برایانە”وە دەگۆڕێت بۆ “رێککەوتنێکی بازرگانی” کە مەرجی سەرەکی تێیدا پێدانی پارەی کاشە.
بە گوێرەی شیكردنەوەی شارەزایان، بەردەوامیی وابەستەیی وزەی عێراق بە یەک لایەن، وڵاتەکە دەخاتە بەردەم دوو سیناریۆ: یەکەمیان گەیشتن بە رێککەوتنێکی کاتی کە تێیدا بەشێک لە پارەکان لە رێگەی کاڵا و خزمەتگوزارییەکانەوە دەدرێت و غازەکەش بە پلەبەندی دەگەڕێتەوە بۆ وێستگەكان، کە ئەمە تەنیا چارەسەرێکی “کاتییە” و رێگری لە دووبارەبوونەوەی قەیرانەکە ناکات، سیناریۆی دووەمیش بریتییە لە بەردەوامبوونی بڕینی غاز وەک ئامرازێکی گوشاری سیاسیی توند، کە رەنگە بەغدا ناچار بکات بە شێوەیەکی بێپێشینە پەلە بکات لە هەنگاوەکانی بەستنەوەی وزە بە وڵاتانی تری دراوسێوە.
بە کورتی، بەکارهێنانی وزە وەک ئامرازێکی گوشاری سیاسی دەیسەلمێنێت کە دۆسیەی غاز لە عێراق چیتر بابەتێکی خزمەتگوزاری نییە، بەڵکو بووەتە یەکێک لە دیارترین ئامرازەکانی “دیپلۆماسییەتی زۆرەملێ” لە ناوچەکەدا.
عێراق سێیەم دەوڵەتە لە جیهاندا كە رێژەیەكی یەكجلر زۆری غازی هاوەڵ دەسووتێنێت لە دوای رووسیا و ئێران، بە جۆرێك لە 2023 عێراق نزیكەی 18 ملیار مەتر سێجا غازی سووتاندووە، ئەمەش بەپێی داتاكانی بانكی نێودەوڵەتی.
