راکێشانی دەزوویەک لە قوماشەکە
بەخێربێن بۆ جیهانە تازەکەمان.. کورد چی بکات باشە؟
964+
هەرێم سەعید
جیهانێکی نوێ و سەردەمێکی نوێیە، جیهانی پەیوەستبوونی ئاڵۆز (Complex Interdependence) کورت و پوخت لەسەردەمێکداین وڵاتان ئەوەندە تێکەڵ بوون و بەرژەوەندییان کەوتووەتە ناو یەک، کە چیتر ناتوانن بە تەنیا بژین یان بڕیار بدەن، ئەگەر لە شوێنێکی دووری جیهان کێشەیەک ڕووبدات، کاریگەری راستەوخۆی لەسەر بازاڕ و ژیانی ئێمەش دەبێت.
ئەم سەرنجە لەلایەن (دێسکی لێکۆڵینەوەو شیکاری 964) ئامادەکراوە، روونیدەکاتەوە کە ئێستا رۆژگارەکەمان چی لێ هاتووەو کورد چی بکات باشە، بەتایبەتی بۆ ئەم شەڕەی ئەمەریکا و ئیسرائیل و ئێران.
بەخێربێن بۆ جیهانی Complex Interdependence
بەشی یەکەم
لە بەیانییەکی زستاندا لە ئەوروپا، ژەمێکی نانی بەیانی چیرۆکێکی جیهانی دەگێڕێتەوە: نان لە گەنمی ئۆکرانی، کەرەی فەڕەنسا، تەماتە لە ئیسپانیا یان مەغریبەوە و گۆشتی هاوردەکراو لە نیوزیلەندا، ئەو گازەی کە ماڵەکان گەرم دەکاتەوە لەوانەیە راستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ پەیوەندی بە بۆرییەکانی روسیا یان گازی سروشتی جیهانی لە قەتەرەوە هەبێت. هیچ کام لەم شتانە لە یەک شوێنەوە نەهاتوون، بەڵام هەموویان پشت بە یەکتر دەبەستن. ئەگەر لینکێک بپچڕێت، هەموو سیستەمەکە هەستی پێدەکات. جیهانی مۆدێرن بەم شێوەیە بەڕێوە دەچێت—دابەش نەکراوە بۆ دوو لایەن، بەڵکو بەیەکەوە چنراوە.
توێژەران ئەم گۆڕانکاریەیان بە کۆتایی دوو جەمسەری رەق وەسف کردووە، توێژەرانی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکانی وەک جۆزێف نای و رۆبێرت کیۆهان ماوەیەکی زۆرە مشتومڕیان لەسەر ئەوە کردووە کە جیهانی ئەمڕۆ بە ” پەیوەستبوونی ئاڵۆز” پێناسە دەکرێت، سیستەمێک کە دەوڵەتەکان لە رێگەی بازرگانی، دارایی و دامەزراوەکانەوە بەیەکەوە گرێدراون بە شێوەیەک ئەگەر پچران لە یەک دەنگ لە سیستمەکە رووبدات وەک تەزبیح دەنکەکانی تر دەکەون و رووبەڕووی گرانی و یەکتربەزاندن دەبنەوە. کارەکانی ئەم دواییەی شیکەرەوەکان لە رێکخراوەکانی وەک کۆڕبەندی ئابووری جیهانی و پەیمانگای بروکینگز ئەم بۆچوونەی بەهێز کردووە، جەخت لەوە دەکاتەوە کە جیۆپۆلەتیکی مۆدێرن لە رێگەی تۆڕی تێکەڵاو ووە یان چنراو کار دەکات نەک بلۆکی دژ بەیەک. لەم چوارچێوەیەدا، وڵاتان لە نێوان دوو لایەندا هەڵنابژێرن، وەک ئەوەی لە سەردەمی جەنگی سارددا کردیان، بەڵکو پەیوەندی هەمەجۆر و هاوکات بەڕێوە دەبەن. بەتەواوی ئەم سیستەمە فرە دووانەییە کە زۆرێک لە شیکەرەوەکان ئاماژەی پێدەکەن کە مەحاڵە جەنگێکی جیهانی وەک جەنگی جیهانی سێیەم ڕووبدات، چونکە شکاندنی سیستەمەکە بە واتای زیان گەیاندن بە ژیانی ئابووری خۆی دەگەیەنێت.
ئێستا دیمەنەکە بگوازرێنەوە بۆ هەولێر
لەگەڵ زیادبوونی گرژییەکانی نێوان ئێران و ئیسرائیل و ئەمریکا، فشارەکان لەسەر هەرێمی کوردستانی عێراق بۆ هەڵبژاردنی لایەنێک زیاد دەبێت، پێشمەرگە لە ئێران و عێراق و سوریا و تورکیا لە سەرانسەری سنوورەکان بوونیان هەیە. لەسەر کاغەز، ئەمە دەرفەتێک دەردەکەوێت: بەرەی باکوور بکەوە، هێرش بکاتە سەر خاکی ئێران، هاوسەنگییەکە بگۆڕێت، بەڵام سەرکردایەتی کورد شتێکی چاوەڕوان نەکراو دەکات، دەوەستێت، رەتی دەکاتەوە. دەڵێت: ئێمە نابین بە مەیدانی جەنگ.
لە هەمان کاتدا، لەوبەری سنوورەوە، گروپە کوردەکانی رۆژهەڵات ئامادەیی خۆیان بۆ شەڕ نیشان دەدەن. هەندێکیان بنکەیان له هەرێمی کوردستان هەیە، هەندێکی تر مێژوویەکی دوورودرێژیان لە بەرگری هەیە. لەگەڵ ئەوەشدا، بزووتنەوەکە بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی نابێتە ئامێرێکی جەنگی یەکگرتوو. لەجیاتی ئەوە، گرژیەک هەیە لە نێوان توانا و بڕیاردا—تێگەیشتنێکی بێدەنگ کە نواندن ئاسانە، بەڵام دەرەنجامەکانی کۆنتڕۆڵ ناکرێن.
چونکه هەولێر گۆشەگیر نییه رۆژانە بارهەڵگرەکان لە نێوان هەرێمی کوردستان و ئێران دەپەڕنەوە و کەلوپەل و سووتەمەنی و بازرگانی هەڵدەگرن. کۆمپانیا ئەوروپییەکان ئۆفیسیان هەیە، وەبەرهێنەرانی کەنداو پارەی ژێرخانی ئابووری دابین دەکەن. هێزەکانی ئەمەریکا ئۆپەراسیۆنە ئەمنییەکانی نزیک رێکدەخەن، هەڵبژاردنی لایەنێک تەنیا بڕیارێکی سەربازی نییە، بەڵکو راکێشانی دەزوویەکە لە قوماشێکی توند چنراو.
ماویەتی…
